اندیشه و شناخت

تلـخِ  شـيرين

مکارم داريوش

 

 

زماني بود که آدم‌ها از شنيدنِ نام فلسفه هم به وحشت مى‌آمدند. به‌نظرشان فلسفه سخت و پيچيده مى‌آمد و فكر مى‌كردند كه هرکسي نمي‌تواند با آن ارتباط برقرار کند. اين تصور، چندان هم اشتباه نبوده و نيست. هنوز هم اگر سري به کتاب‌هاي تخصصي فلسفه بزنيم، با اصطلاحات و مفاهيم سنگيني رو‌به‌رو مي‌شويم. اما در سال‌هاي اخير، رمان هاي فلسفي توانسته‌اند پُلي بين ادبيات و فلسفه ايجاد کنند و مخاطب‌هاي داستاني را با فلسفه آشتي بدهند. در اين مطلب قصد دارم پنج رمان فلسفي برتر جهان ادبيات را معرفي کنم. رمان ‌هايي که با زباني نرم به بيان دشوار‌ترين مفاهيم فلسفي پرداخته‌اند.

 

دنياي سوفي – يوستين گردر

من بعد از خواندن رمان فلسفى دنياى سوفى به فلسفه رو آوردم و سخت به فلسفه علاقه‌مند شدم. گردر، استاد فلسفه بود و به ‌دنبال راهي ساده و آسان براي انتقال مفاهيم فلسفي به دانشجويانش. گردر هرچه بيشتر جستجو مي‌کرد، کم‌تر به نتيجه مي‌رسيد تا اين‌که خودش دست به کار شد و رمان فلسفى دنياي سوفي را نوشت. در اين رمان، با ماجراي دختري 15 ساله به نام سوفي که بسيار باهوش و كنجكاو است، روبه‌رو مى‌شويم. سوفى بحث‌هاي مهمي با دوستان و اطراف‌يانش مى‌كند و به‌طور اتفاقي، يک روز که از مدرسه برمي‌گردد؛ بانامه‌اي در صندوق پست خانه مواجه مي‌شود كه مخاطبش خود اوست. اين نامه‌هاي ادامه‌دار، او را با سوال‌هاي مهم فلسفي درگيرمي‌کند و در هرنامه نقشه‌ي راهي براي يافتن جواب، مقابل سوفي گذاشته مي‌شود. دنياي سوفي را مي‌توان رماني درباره‌ي تاريخ فلسفه دانست که به ساده‌ترين زبان ممکن روايت شده‌است. بعضي از سرفصل‌هاي کتاب دنياي سوفي عبارت اند از:

– سقراط: هرکس که بداند که نداند از همه داناتر است

– افلاطون: آرزوي بازگشت به قلمرو روح

– ارسطو: سازمان‌دهنده‌اي موشکاف که مي‌خواست مفاهيم ما را روشن کند

– قرون وسطا: فرق است ميان راه را تا نيمه رفتن با راه را خطا رفتن

– اسپينوزا: خدا خيمه‌شب‌باز نيست

– هگل: آنچه عقلي است ماندني است

– مارکس: شبحي بر اروپا سايه افکنده

– داروين: کشتي حامل ژن بر پهنه زندگي

– فرويد: تمايلات زشت و خودخواهانه‌اي در او پديد آمده بود

– انفجار بزرگ: ما نيز ذراتي از ستارگانيم

دنياي سوفي را با ترجمه حسن کامشاد مى‌توانيد بخوانيد.

 

تسلي بخشي هاي فلسفه – آلن دوباتن

آلن دوباتن نويسنده‌ي با نام و نشانى اين روزهاست و کمتر کسى هست که اسم او را نشنيده يا کتابي از او نخوانده باشد. آلن دوباتن درکتاب تسلي بخش‌هاي فلسفه، راه تسلي و التيام رنج‌هاي بشري را، فلسفه مي‌داند. اين است که سري مي‌زند به زندگي فيلسوفانى چون سقراط، شوپنهاور، نيچه، مونتني و… و پيام‌هايي را از حرف‌هاي شان استخراج مي‌کند که مي‌تواند التيام‌ دهنده‌ي روح درد‌ ديده و خستة انسان معاصر و امروزين باشد. فصل‌هاي کتاب عبارت اند از:

– تسلي بخشي در مواجهه با عدم محبوبيت- سقراط

– تسلي بخشي در مواجهه با کم پولي – اپيکور

– تسلي بخشي در مواجهه با ناکامي – سنکا

– تسلي بخشي در مواجهه با ناتواني و نابسندگي – مونتني

– تسلي بخشي قلب شکسته – شوپنهاور

– تسلي بخشي در مواجهه با سختي ها – نيچه

اين کتاب را با ترجمه عرفان ثابتي مى‌توانيد بخوانيد.

 

شازده کوچولو – آنتوان دوسنت اگزوپهري

مطمئنم كه همه نام رمان فلسفي معروف شازده کوچولو را شنيدند ويا اين رمان كوچك فلسفى را خواندند. رماني که از فرط سادگي در دست کودکان و نوجوانان هم ديده مي‌شود اما در حقيقت سرشار از مباحث عميق فلسفي است. کتاب شازده کوچولو اثر آنتوان دوسنت اگزوپري يک خود زندگي‌نامه است. در سرتاسر کتاب شاهد تجربيات آنتوان در زندگي شخصي‌اش هستيم که به شکل نمادها و استعاره‌هاي فلسفي در کتاب آورده شده ‌است. کتاب شازده کوچولو، دعوتي‌ست به بازگشت همه به ريشه‌هاي اصيل کودکي و نفرتي آشکار از بزرگسالي، به‌طوري‌که حتي تقديم‌نامه‌ي اول کتاب خطاب به روزهاي کودکي يک بزرگسال نوشته شده است، نه به روزهاي بزرگسالي‌اش. شازده کوچولو، موجود عجيبي که از صفحات ابتدايي کتاب سر و کله‌اش پيدا مي‌شود و گفتگوهاي درجه يکي را در طول روايت شکل مي‌دهد. شايد مهم‌ترين قسمت کتاب، قسمت‌هايي‌ست که عبور شازده کوچولو از هفت سياره و ملاقاتش با پادشاه خودپسند، مي‌خواره مست، کارفرما، دريا‌ نورد، جغرافيه‌دان و بالاخره روباه را نشان مي‌دهد. در سياره‌ي هفتم يعني زمين است که شاهد فلسفي‌ترين گفتگوي شازده کوچولو و روباه هستيم. جايي که آنها درباره‌ي مفاهيمي مثل دوستي، اهلي کردن، عشق و مسئوليت‌پذيري حرف مي‌زنند وگفتگويي دل‌انگيزى را شکل مي‌دهند.

شازده کوچولو با ترجمه‌هاي مختلفي در بازار موجود است اما ترجمه‌ي احمد شاملو، ابوالحسن نجفي و محمد قاضي با اختلاف زياد، از بهترين نمونه‌هاي ترجمه‌ي شازده کوچولو به حساب مي‌آيند.

 

چنين گفت زرتشت – فريدريش نيچه

کتاب چنين گفت زرتشت، يک رمان فلسفي خاص براي آن‌هايي است که فلسفه را دوست دارند يا حتي دوست ندارند. زرتشت در اين کتاب، همان نيچه‌ي بزرگ است. فيلسوفي که تنها زندگي کردن بالاي کوه را انتخاب مي‌کند تا بتواند به ظواهر زندگي نگاه کند. کتاب، حاصل کشف و شهودهاي نيچه است و نمي‌توان گفت هرکسي مي‌تواند با نثر و زبان کتاب ارتباط برقرار کند. ممکن است زبان کتاب براي همه آسان نباشد. همچنين بن‌مايه‌ي اصلي اين رمان فلسفي، فلسفه‌ي اگزيستانسياليسم است و موردعلاقه‌ي آن دسته از افرادي‎‌ست که تمايلي به فلسفه‌ي وجودگرايي نيچه دارند.

اين کتاب را با ترجمه‌ي داريوش آشوري مى‌توانيد بخوانيد.

 

شازده کوچولو براي بزرگترها – روبرتو ليمانتو

اين رمان، روايت ديگري‌ست از زندگي آنتوان دوسنت اگزوپري که هواپيمايش در دل بيابان سقوط کرده و با شازده کوچولو و پيرمرد دانا ملاقات مي‌کند. اين رمان را نويسنده‌اي به نام روبرتو ليمانتو نوشته است. او در اين کتاب، تلاش کرده به افکار و فلسفه‌ي يونگ در قالب داستاني ساده بپردازد. شايد بهترين شيوه‌ براي آموزش فلسفه استفاده از تکنيک سوال و جواب باشد. يعني همان چيزي که در خلال گفتگوهاي آنتوان با شازده کوچولو و پيرمرد دانا اتفاق مي‌افتد. آنتوان از بزرگسالي مي‌ترسد و معتقد است انسان وقتي کودک است زندگي شادتري دارد. او به دنبال کودکي از دست رفته است اما با سوال‌هاي پيرمرد دانا به اين خواسته‌اش شک مي‌کند. تفکرات قبلي‌اش به چالش کشيده مي‌شود چرا که پيرمرد دانا به او يادآور مي‌شود در کودکي اگرچه شاد بوده اما درکي از اين شادي و خوشبختي نداشته. در حقيقت اگر گنجي در خانه‌ات مخفي شده و تو از وجودش ناآگاهي، درست مثل اين است که هيچ گنجي نداري. روايت شازده کوچولو از سفرش به هفت سياره و ديدن آدم‌هاي مختلف، روايتي‌ست که به شازده کوچولوي آنتوان دوسنت اگزوپري گره مي‌خورد اماروبرتو ليمانتو، از دريچه‌ي تازه‌اي به سراغ اين ماجرا مي‌رود و نشان مي‌دهد آدم ‌بزرگ‌هاي واقعي با شخصيت‌هايي که شازده کوچولو درآن سياره‌‌ها ملاقات کرده، متفاوت اند.

پيرمرد دانا از رشد و بزرگسالي حقيقي حرف مي‌زند. رشدي که اگرچه دردآور است اما انسان را به بلوغي آگاهانه مي‌رساند. كتاب شازده كوچولو براى بررگتر ها از آن دست رمان هاي فلسفي به حساب مي‌آيد که با زبان بسيار ساده و صميمانه تفکرات يونگ را به تصوير مى‌كشد. روبرتو ليمانتو، کتاب را بر اساس تجربه‌هاي موفق زندگي‌اش نوشته، موفقيتي که با گفتگوي متمدنانه با ناخودآگاه به دست آورده است. با مطالعه رمان فلسفي شازده کوچولو براي بزرگترها مي‌توانيد بزرگسالي‌تان را با تمام دردها و رنج‌هايش در آغوش بکشيد.

اين کتاب را با ترجمه‌ي فروغ کيان مى‌توانيد
بخوانيد

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
رفتن به نوار ابزار